What is adiabatic and katabatic wind?

De atmosfeer is een dynamisch systeem waarin lucht voortdurend in beweging is, gedreven door verschillen in temperatuur en druk. Twee fundamentele processen die deze luchtstromen vormgeven, zijn adiabatische opwarming en afkoeling. Dit is een thermodynamisch principe waarbij de temperatuur van een luchtmassa verandert door uitzetting of compressie, zonder dat er warmte met de omgeving wordt uitgewisseld. Wanneer lucht daalt, wordt ze samengeperst en warmt ze op; wanneer ze stijgt, zet ze uit en koelt ze af. Dit mechanisme ligt ten grondslag aan veel voorkomende weersverschijnselen.

Tegen deze thermodynamische achtergrond ontstaan specifieke windtypes die het lokale klimaat en weer sterk kunnen beïnvloeden. Een belangrijk onderscheid wordt gemaakt tussen winden die primair door grootschalige drukverschillen worden veroorzaakt en winden die hun oorsprong vinden in het reliëf van het landschap. Hier komen de begrippen Föhn (of Chinook) en katabatische wind in beeld, beide directe manifestaties van adiabatische processen, maar met tegengestelde karakteristieken en gevolgen.

De katabatische wind is een lokale, vaak krachtige wind die 's nachts of in koude seizoenen voorkomt. Hij ontstaat wanneer afgekoelde, dichte lucht vanaf een verhoogd plateau of een ijskap langs de hellingen naar beneden stroomt onder invloed van de zwaartekracht. Deze lucht warmt adiabatisch op tijdens haar afdaling, maar blijft vaak kouder dan de lucht in het dal, omdat ze start vanaf een zeer koude bron, zoals een besneeuwde hoogvlakte. Dit fenomeen is berucht in poolgebieden en rond gletsjers.