What is the gliding mammal in Asia?

Wanneer men denkt aan dieren die door de lucht bewegen, komen vogels en insecten wellicht het eerst in gedachten. In de dichte bossen van Azië heeft de evolutie echter een andere, verrassende groep meesters van de lucht geschapen: zwevende zoogdieren. Deze bijzondere dieren hebben geen vleugels, maar gebruiken unieke aanpassingen om van boom tot boom te glijden, een efficiënte manier om roofdieren te ontwijken en grote afstanden in het kronendak af te leggen zonder de grond te raken.

De term "zwevende zoogdier" omvat in de Aziatische context voornamelijk twee distinctieve groepen: de vliegende lemuren van Zuidoost-Azië en de diverse soorten vliegende eekhoorns. Ondanks hun namen kunnen deze dieren niet actief vliegen zoals een vogel; in plaats daarvan voeren ze gecontroleerde glijvluchten uit. Het belangrijkste instrument hiervoor is het patagium, een membraan van huid dat zich als een levend zweefvliegtuig tussen hun ledematen uitstrekt.

Dit artikel richt zich op de meest iconische en wijdverspreide vertegenwoordigers: de vliegende eekhoorns. Van de bescheiden dwergvliegende eekhoorn tot de indrukwekkende rode reuzenvliegende eekhoorn, deze dieren zijn een essentieel onderdeel van de Aziatische ecosystemen. We zullen hun unieke anatomie, verbluffende glijprestaties en de cruciale rol die ze spelen in de gezondheid van hun leefomgeving onderzoeken.

Wat is het zwevende zoogdier in Azië?

Het zwevende zoogdier in Azië is de vliegende kat of vliegende lemur, beter bekend als de colugo. In werkelijkheid is het geen kat en ook geen lemur, maar het vormt zijn eigen unieke orde: de Dermoptera. Er bestaan twee soorten: de Filipijnse colugo en de Maleisische colugo, die voorkomt op het vasteland van Zuidoost-Azië en op eilanden als Sumatra en Java.

Het opvallendste kenmerk van de colugo is zijn enorme patagium. Dit is een vlieghuid die zich uitstrekt van zijn nek tot de vingertoppen, langs de flanken van het lichaam en door tot aan de tenen en het puntje van de staart. Dit maakt het het meest capabele zwevende zoogdier ter wereld. Het patagium is groter, in verhouding tot zijn lichaam, dan dat van welke vliegende eekhoorn of suikereekhoorn dan ook.

Met deze vlieghuid kan de colugo spectaculaire zweefvluchten maken van wel 70 meter of meer tussen bomen, met minimaal hoogteverlies. Dit vermogen stelt hem in staat om efficiënt voedsel te zoeken en roofdieren te ontwijken. Hij is strikt nachtactief en brengt zijn dagen door terwijl hij zich tegen een boomstam verschuilt.

Het dieet van de colugo bestaat voornamelijk uit jonge bladeren, knoppen, scheuten en soms bloemen en vruchten. Zijn tanden zijn speciaal aangepast om bladeren te schrapen. Een bijzonder kenmerk is dat het vrouwtje haar enkelgeboren jong meedraagt tijdens het zweven, veilig ingepakt in haar patagium, totdat het groot genoeg is om zelfstandig te bewegen.

Hoe herken je een vliegende eekhoorn in het wild?

De meest opvallende kenmerk is de patagium, een vlieghuid die zich uitstrekt tussen de voor- en achterpoten. In rust zie je deze vaak als een donkere streep of een losse plooi langs de flanken. Wanneer het dier springt, ontvouwt deze huid zich tot een opvallende, rechthoekige zweefvlak.

Let op de grote, donkere ogen, die zijn aangepast voor een nachtelijk leven. Deze zijn vaak prominenter dan bij gewone eekhoorns. De vacht is over het algemeen zacht en dicht, met een grijze, bruine of roodachtige bovenzijde en een duidelijk lichtere, vaak crèmekleurige buik.

Luister naar geluiden in de schemering: een zachte, tsjirpende of klikkende roep kan hun aanwezigheid verraden. Kijk ook naar beweging hoog in de bomen. In plaats van horizontaal van tak naar tak te rennen, zullen ze zich naar een hoge uitkijkpositie begeven, springen en vervolgens glijdend afdalen in een rechte lijn naar een lagere stam.

Zoek naar sporen zoals uitwerpselen aan de voet van bomen of knaagsporen. Hun nesten (holtes) bevinden zich vaak in oude bomen, maar ze gebruiken ook spechtenholen of kunstmatige nestkasten. Ze zijn strikt nachtactief, dus waarnemingen bij daglicht zijn zeer zeldzaam.

Wat moet je doen als er een in je huis komt?

Een vliegende eekhoorn (of vliegende buideleekhoorn) in huis is een stressvolle situatie voor zowel het dier als de bewoner. Het belangrijkste is om kalm te blijven en het dier geen pijn te doen. Het is een wild, beschermd dier dat uit angst kan bijten.

Sluit eerst de deur naar de kamer waar het dier zich bevindt. Beperk zijn bewegingsvrijheid tot één ruimte. Zet ramen en deuren in die kamer wijd open, zodat het dier een ontsnappingsroute ziet. Doe alle gordijnen open, want het dier kan tegen gesloten ramen aanvliegen.

Dim de lichten in de kamer en zet alle felle verlichting uit. Vliegende eekhoorns zijn nachtdieren en fel licht desoriënteert en maakt ze angstiger. Verwijder andere huisdieren en kinderen onmiddellijk uit de ruimte.

Geef het dier de ruimte om zelf naar buiten te glijden. Ga niet achter hem aan rennen of proberen hem te vangen met een handdoek of net. Als het dier zich op een gordijn of meubel bevindt, kunt u voorzichtig een grote, open doos tegen de muur plaatsen en het dier er zachtjes in leiden met een bezem of plankje.

Als het dier gewond lijkt of niet kan ontsnappen, neem dan contact op met de plaatselijke dierenambulance, een gespecialiseerde opvang voor wilde dieren of de dierenbescherming. Probeer nooit zelf een gewonde vliegende eekhoorn te verzorgen.

Om herhaling te voorkomen, controleer je de buitenkant van je huis op gaten of openingen bij dakranden, onder pannen of bij luchtroosters. Deze openingen moeten 's avonds worden afgedicht, wanneer de dieren op zoek zijn naar een schuilplaats.