What is the oldest glider?

De zoektocht naar het oudste zweefvliegtuig voert ons niet naar de vroege twintigste eeuw, maar diep de negentiende in, naar een tijdperk van gedurfde pioniers en experimenten met onbeweeglijke vleugels. Het antwoord ligt niet bij een enkel, eenduidig toestel, maar bij een evolutie van concepten, waarbij de definitie van 'zweefvliegtuig' cruciaal is. Moet het een bemand, bestuurbaar, zwaarder-dan-lucht vaartuig zijn dat aanzienlijke afstanden kan afleggen? Of tellen ook eerdere, vaak onbestuurbare sprongen mee?

Als we kijken naar bestuurbare, bemande vluchten, dan komt de eer toe aan de Duitse ingenieur Otto Lilienthal. Tussen 1891 en 1896 bouwde en testte hij een serie eendekker- en dubbedekker-zweefvliegtuigen, waarmee hij meer dan 2000 gecontroleerde vluchten maakte. Zijn toestellen, waarbij hij zijn gewicht verplaatste voor sturing, waren de eerste die herhaaldelijk en met consistente aerodynamische principes vlogen. Zij vertegenwoordigen de oudste praktisch bruikbare zweefvliegtuigen.

Voor wie nog verder terug wil, is er het geval van de Éole van de Fransman Jean-Marie Le Bris in 1856. Geïnspireerd door de albatros, bouwde hij een zwever die, getrokken door een paard, korte, bemande 'sprongen' maakte. Hoewel een belangrijk historisch experiment, was de besturing en het vliegprincipe minder ontwikkeld dan bij Lilienthal.

Uiteindelijk draait de vraag om perspectief. De theoretische blauwdrukken van George Cayley uit de jaren 1800, de experimentele sprong van Le Bris en de systematische, gecontroleerde vluchten van Lilienthal markeren elk een mijlpaal. Maar in de geschiedenisboeken van de luchtvaart wordt het tijdperk van het praktische zweefvliegen vrijwel unaniem ingeluid door de geniale en moedige experimenten van Otto Lilienthal in de jaren 1890.