Which jet can beat the F-35?

De Lockheed Martin F-35 Lightning II staat synoniem voor de vijfde generatie van luchtoverwicht. Het vliegtuig combineert stealth-technologie, geavanceerde sensoren zoals het AN/APG-81 AESA-radar en netwerkcentrische oorlogsvoering tot een ongekend geheel. Als de hoeksteen van de luchtmachten van de Verenigde Staten en tal van bondgenoten, vertegenwoordigt het een kwalitatieve sprong die de luchtstrijd voor decenia zou moeten domineren.

De vraag welke jet de F-35 kan verslaan is echter verre van eenvoudig. Het antwoord hangt volledig af van het gespecificeerde gevechtsscenario. Een duel op visueel bereik ("within visual range" of WVR) is fundamenteel anders dan een uitwisseling op lang bereik ("beyond visual range" of BVR). Bovendien is de F-35 zelden alleen; zijn kracht schuilt in zijn rol als een knooppunt in een groter netwerk, dat data van land-, zee- en ruimtegebaseerde systemen deelt.

Dit artikel analyseert de uitdagers. We kijken naar geavanceerde vijfde-generatie tegenhangers zoals de Russische Soe-57 en de Chinese J-20, die hun eigen stealth- en sensorclaims hebben. Ook onderzoeken we gespecialiseerde 4.5-generatie toestellen zoals de Eurofighter Typhoon, Dassault Rafale en Boeing F-15EX, die in specifieke domeinen – zoals kinematiek, wapenlading of radarbereik – een voordeel kunnen behalen. Ten slotte werpen we een blik op de toekomst met de aankomende zesde-generatie programma's die de F-35 zelf willen overtreffen.

Welk gevechtsvliegtuig kan de F-35 verslaan?

Het antwoord op deze vraag is niet eenduidig, want het hangt volledig af van het gevechtsscenario. De F-35 Lightning II is een vijfde-generatie jager met ongeëvenaarde sensorfusie en stealth-capaciteiten. In een lange-afstands-BVR-gevecht (Beyond Visual Range) heeft de F-35 een groot voordeel. Zijn lage radarwaarneembaarheid stelt hem in staat een tegenstander eerder te detecteren en een raket af te vuren voordat hij zelf wordt gezien.

Echter, in een close-combat dogfight op korte afstand, waar stealth minder belangrijk is, kunnen gespecialiseerde luchtoverwichtsjagers een serieus probleem vormen. Het Russische Su-35S "Flanker-E" beschikt over uitzonderlijke aerodynamica, supermanoeuvreerbaarheid en krachtige radars. In een visueel gevecht kan zijn wendbaarheid het initiatief geven tegen de F-35.

De echte uitdager voor de toekomst is de zesde generatie. Vliegtuigen zoals de Amerikaanse Next Generation Air Dominance (NGAD), het Britse Tempest of het Franse/ Duitse/ Spaanse FCAS zijn in ontwikkeling. Deze toestellen zullen geavanceerdere stealth, kunstmatige intelligentie, loyal wingman-drones en mogelijk directed energy-wapens integreren, waardoor ze de F-35 in alle domeinen zouden overtreffen.

Een andere cruciale factor is het netwerk. Een F-35 opereert zelden alleen. Het is een vliegend knooppunt in een netwerk dat gegevens deelt met andere F-35's, AWACS-vliegtuigen, schepen en grondtroepen. Een geïsoleerde F-35 is kwetsbaarder dan een die deel uitmaakt van dit geïntegreerde geheel. Een tegenstander die dit netwerk kan verstoren of uitschakelen, kan het voordeel van de F-35 tenietdoen.

Concluderend: in een 1-tegen-1 duel afhankelijk van specifieke omstandigheden, kunnen toestellen zoals de Su-35 of de Eurofighter Typhoon een kans maken. Maar in het moderne, netwerkcentrische gevechtsveld waar de F-35 voor is ontworpen, wordt hij niet zozeer verslagen door een enkel vliegtuig, maar eerder door een geavanceerd geïntegreerd luchtverdedigingssysteem of door de komende zesde-generatiejagers.

Vergelijking van wendbaarheid en snelheid op korte afstand

Op korte afstand, binnen het visuele bereik (dogfight), verschuift het voordeel van stealth en sensorfusie naar pure aerodynamische prestatie. Hier kan de F-35 worden uitgedaagd door dedicated luchtoverwichtsjagers.

De Russische Soejoj Soe-35S is een formidabele tegenstander in dit domein. Zijn kracht ligt in de combinatie van stuwkrachtvectoring en een extreem hoog vermogen-gewichtsverhouding. De Soe-35S kan zijn neus snel en agressief op een doel richten, manoeuvres uitvoeren die de F-35 niet kan evenaren, en behoudt energie superieur in scherpe bochten.

De Europese Eurofighter Typhoon blinkt eveneens uit in energiemanoeuvreerbaarheid. Zijn delta-canard-configuratie levert uitzonderlijke instap- en hoeksnelheden. De Typhoon kan zeer snel snelheid opbouwen en verliezen herstellen, een cruciaal voordeel in een dynamisch gevecht op korte afstand waar de zwaardere, enkelmotorige F-35 minder acceleratie heeft.

Zelfs de oudere F-16 Fighting Falcon, door zijn lichte gewicht en uitstekende aerodynamica, kan in een zuiver draaigevecht wendbaarder zijn. De F-35 compenseert dit met superieure sensoriek die een vijand eerder moet detecteren en de HOBS (High Off-Boresight)-mogelijkheden van de AIM-9X Sidewinder-raket, waarmee kan worden geschoten zonder dat de neus precies op het doel is gericht.

Conclusie: In een traditioneel kanongevecht op korte afstand hebben de Soe-35S en Eurofighter Typhoon een duidelijk aerodynamisch voordeel in wendbaarheid en acceleratie. De F-35's strategie is echter om dit soort gevechten te vermijden door vijanden op veel grotere afstand te neutraliseren met zijn geavanceerde sensoren en bewapening.

Superieure radar en langeafstandsraketten in een gevecht buiten zicht

In een BVR-gevecht (Beyond Visual Range) zijn twee elementen beslissend: de capaciteit om de vijand als eerste te detecteren en te volgen, en de mogelijkheid om hem als eerste met een raket te kunnen raken. Hier blinken enkele moderne jachtvliegtuigen uit, soms op specifieke punten beter dan de F-35.

Het Russische Soe-57 beschikt over de N036 Byelka-radar met vijf actieve gephalde array-antennes. Dit systeem biedt een uitzonderlijk groot gezichtsveld en een superieure hoekdekking vergeleken met de hoofdapertuur van de F-35. De R-37M raket van het toestel heeft een bereik van meer dan 300 kilometer en is speciaal ontworpen voor het onderscheppen van hoogwaardige doelen op extreme afstand.

Het Chinese J-20 is geoptimaliseerd als een "langeafstandsspecialist". Zijn grotere interne ruimte kan grotere, krachtigere AESA-radararrays huisvesten. In combinatie met de PL-15 raket – voorzien van een eigen AESA-radarzoeker en een bereik dat de huidige AIM-120 AMRAAM van de F-35 overtreft – krijgt het een potentieel voordeel in het openen van het gevecht.

Zelfs het oudere Russische Soe-35S vormt een serieuze BVR-uitdaging. Zijn IRBIS-E passief elektronisch gescande array-radar is extreem krachtig in het detecteren van doelen op zeer lange afstand, vooral tegen niet-verkleinde doelen. Gecombineerd met de R-77-1 en de zeer langeafstands R-37M raketten, kan het een initieel vuurvoordeel forceren.

De cruciale nuance is dat de F-35 zijn lage waarneembaarheid inzet om deze vergelijking te verstoren. Zijn strategie is niet om de sterkste radar te hebben, maar om onopgemerkt binnen te dringen, informatie te verzamelen en pas op het laatste moment zijn eigen superieure sensorfusie te gebruiken voor een gerichte lancering. Een tegenstander met superieure radar kan echter, in theorie, de F-35 eerder detecteren en een eerste, beslissende salvo afvuren.