Hoe werkt de benoeming van burgemeester
De manier waarop een burgemeester in Nederland wordt benoemd is nogal een ding – heel anders dan hoe we de gemeenteraad kiezen. Raadsleden stem je rechtstreeks, maar de burgemeester? Nee, die wordt benoemd door de Kroon (de regering dus), maar pas nadat de gemeenteraad en de commissaris van de Koning hun zegje hebben gedaan. Dit hele gedoe staat in de Gemeentewet en het idee is dat het zowel lokaal als landelijk goed werkt. Het traject heeft meerdere fases, van stiekeme profielschetsen tot een koninklijk besluit – klinkt chiquer dan het is, eerlijk gezegd. Het begint allemaal met een vacature. Ja, gewoon een baan die vrijkomt. Als een burgemeester weggaat, stelt de raad een vertrouwenscommissie in – een stel raadsleden die het klusje gaan klaren. Die commissie maakt een profielschets: wat voor type moeten we hebben? Iemand die kan bemiddelen? Strak leidinggeven? Wordt openbaar gemaakt, dat profiel. Daarna worden kandidaten gezocht, soms via een sollicitatieprocedure waar iedereen op kan reageren, soms via een gerichte zoektocht – de commissaris van de Koning heeft daar een handje in. De commissie praat met de beste kandidaten en kiest er één, die wordt voorgedragen aan de raad. Stemt de raad in? Mooi. Dan gaat het naar de minister van Binnenlandse Zaken. Die adviseert de koning, en hup – koninklijk besluit. De nieuwe burgemeester legt dan de eed af in de gemeenteraad. Klaar. Daar hebben de wetgevers destijds goed over nagedacht. De burgemeester is niet alleen de baas van de gemeente, maar ook een beetje van de rijksoverheid. Hij of zij voert taken uit voor het land – denk aan openbare orde, rampenbestrijding. Als je dat door een verkiezing laat bepalen, krijg je misschien iemand die alleen naar de lokale politiek kijkt. Benoeming door de Kroon zorgt voor landelijke kwaliteit en uniformiteit – een beetje saai, maar wel consistent. De raad heeft wel invloed via dat voordrachtsrecht, dus helemaal machteloos zijn ze niet. Er zijn wel plannen geweest om de burgemeester rechtstreeks te laten kiezen, maar dat is er nooit van gekomen. Staatsrechtelijke bezwaren, zeggen ze dan. De commissaris van de Koning – die persoon is best belangrijk. Voorzitter van provinciale staten, en bij burgemeestersbenoemingen hebben ze een coördinerende taak. Ze adviseren de raad over de procedure, letten op de kwaliteit van kandidaten. Ook zitten ze bij sommige gesprekken en kunnen ze mensen aanbevelen. Na de voordracht geeft de commissaris een zwaarwegend advies aan de minister. Dat weegt mee in de uiteindelijke beslissing. Ze zijn een beetje de brug tussen lokaal en landelijk – en zorgen dat het proces niet ontspoort. Gemiddeld duurt het tussen de 6 en 12 maanden. Soms sneller, soms niet. Het hangt af van hoe ingewikkeld de gemeente is, of er geschikte kandidaten zijn, en hoe snel de politiek besluit. Bij urgente gevallen – zoals iemand die plots vertrekt – kan het versneld worden. De vertrouwenscommissie wil het zorgvuldig doen, en dat kost tijd. Na de voordracht duurt het nog weken tot maanden voor het koninklijk besluit rond is. Geduld is een schone zaak, zeggen ze dan. Zeker. De raad stemt en als ze nee zeggen, moet de commissie opnieuw zoeken. Ze kunnen ook voorwaarden stellen – specifieke ervaring of een bepaalde achtergrond. Het is niet vrijblijvend. Nee hoor. Zes jaar, dan is het klaar. Ze kunnen herbenoemd worden, maar dat is geen automatisme. De raad en commissaris evalueren en geven advies. In de praktijk worden ze vaak herbenoemd, tenzij het niet lekker loopt. Dan duurt het langer. De commissie kan het profiel aanpassen of breder werven. In uitzonderlijke gevallen wijst de commissaris een waarnemend burgemeester aan – een tijdelijke oplossing tot er een definitieve is. Ja, door de Kroon, maar dat gebeurt bijna nooit. Redenen zijn disfunctioneren, wangedrag of verlies van vertrouwen. De procedure is zwaar – er komt een onderzoek aan te pas. Vaak stappen ze zelf terug als het misgaat. De manier waarop een burgemeester in Nederland wordt benoemd is nogal een ding – heel anders dan hoe we de gemeenteraad kiezen. Raadsleden stem je rechtstreeks, maar de burgemeester? Nee, die wordt benoemd door de Kroon (de regering dus), maar pas nadat de gemeenteraad en de commissaris van de Koning hun zegje hebben gedaan. Dit hele gedoe staat in de Gemeentewet en het idee is dat het zowel lokaal als landelijk goed werkt. Het traject heeft meerdere fases, van stiekeme profielschetsen tot een koninklijk besluit – klinkt chiquer dan het is, eerlijk gezegd. Het begint allemaal met een vacature. Ja, gewoon een baan die vrijkomt. Als een burgemeester weggaat, stelt de raad een vertrouwenscommissie in – een stel raadsleden die het klusje gaan klaren. Die commissie maakt een profielschets: wat voor type moeten we hebben? Iemand die kan bemiddelen? Strak leidinggeven? Wordt openbaar gemaakt, dat profiel. Daarna worden kandidaten gezocht, soms via een sollicitatieprocedure waar iedereen op kan reageren, soms via een gerichte zoektocht – de commissaris van de Koning heeft daar een handje in. De commissie praat met de beste kandidaten en kiest er één, die wordt voorgedragen aan de raad. Stemt de raad in? Mooi. Dan gaat het naar de minister van Binnenlandse Zaken. Die adviseert de koning, en hup – koninklijk besluit. De nieuwe burgemeester legt dan de eed af in de gemeenteraad. Klaar. Daar hebben de wetgevers destijds goed over nagedacht. De burgemeester is niet alleen de baas van de gemeente, maar ook een beetje van de rijksoverheid. Hij of zij voert taken uit voor het land – denk aan openbare orde, rampenbestrijding. Als je dat door een verkiezing laat bepalen, krijg je misschien iemand die alleen naar de lokale politiek kijkt. Benoeming door de Kroon zorgt voor landelijke kwaliteit en uniformiteit – een beetje saai, maar wel consistent. De raad heeft wel invloed via dat voordrachtsrecht, dus helemaal machteloos zijn ze niet. Er zijn wel plannen geweest om de burgemeester rechtstreeks te laten kiezen, maar dat is er nooit van gekomen. Staatsrechtelijke bezwaren, zeggen ze dan. De commissaris van de Koning – die persoon is best belangrijk. Voorzitter van provinciale staten, en bij burgemeestersbenoemingen hebben ze een coördinerende taak. Ze adviseren de raad over de procedure, letten op de kwaliteit van kandidaten. Ook zitten ze bij sommige gesprekken en kunnen ze mensen aanbevelen. Na de voordracht geeft de commissaris een zwaarwegend advies aan de minister. Dat weegt mee in de uiteindelijke beslissing. Ze zijn een beetje de brug tussen lokaal en landelijk – en zorgen dat het proces niet ontspoort. Gemiddeld duurt het tussen de 6 en 12 maanden. Soms sneller, soms niet. Het hangt af van hoe ingewikkeld de gemeente is, of er geschikte kandidaten zijn, en hoe snel de politiek besluit. Bij urgente gevallen – zoals iemand die plots vertrekt – kan het versneld worden. De vertrouwenscommissie wil het zorgvuldig doen, en dat kost tijd. Na de voordracht duurt het nog weken tot maanden voor het koninklijk besluit rond is. Geduld is een schone zaak, zeggen ze dan. Zeker. De raad stemt en als ze nee zeggen, moet de commissie opnieuw zoeken. Ze kunnen ook voorwaarden stellen – specifieke ervaring of een bepaalde achtergrond. Het is niet vrijblijvend. Nee hoor. Zes jaar, dan is het klaar. Ze kunnen herbenoemd worden, maar dat is geen automatisme. De raad en commissaris evalueren en geven advies. In de praktijk worden ze vaak herbenoemd, tenzij het niet lekker loopt. Dan duurt het langer. De commissie kan het profiel aanpassen of breder werven. In uitzonderlijke gevallen wijst de commissaris een waarnemend burgemeester aan – een tijdelijke oplossing tot er een definitieve is. Ja, door de Kroon, maar dat gebeurt bijna nooit. Redenen zijn disfunctioneren, wangedrag of verlies van vertrouwen. De procedure is zwaar – er komt een onderzoek aan te pas. Vaak stappen ze zelf terug als het misgaat.Hoe werkt de benoeming van burgemeester
Wat zijn de stappen in de benoemingsprocedure?
Waarom wordt de burgemeester niet rechtstreeks gekozen?
Wat is de rol van de commissaris van de Koning?
Checklist: De belangrijkste stappen in de benoeming
Hoe lang duurt de benoemingsprocedure?
Fase
Gemiddelde duur
Betrokken partijen
Opstellen profielschets
2-4 weken
Vertrouwenscommissie, gemeenteraad
Werving en selectie
2-4 maanden
Vertrouwenscommissie, commissaris van de Koning
Voordracht en raadsbesluit
2-4 weken
Gemeenteraad, vertrouwenscommissie
Landelijke afhandeling
4-8 weken
Minister van BZK, koning
Veelgestelde vragen over de benoeming van de burgemeester
Kan de gemeenteraad een kandidaat weigeren?
Wordt de burgemeester voor het leven benoemd?
Wat gebeurt er als er geen geschikte kandidaat is?
Kan een burgemeester worden ontslagen?
Korte samenvatting
Hoe werkt de benoeming van burgemeester
Wat zijn de stappen in de benoemingsprocedure?
Waarom wordt de burgemeester niet rechtstreeks gekozen?
Wat is de rol van de commissaris van de Koning?
Checklist: De belangrijkste stappen in de benoeming
Hoe lang duurt de benoemingsprocedure?
Fase
Gemiddelde duur
Betrokken partijen
Opstellen profielschets
2-4 weken
Vertrouwenscommissie, gemeenteraad
Werving en selectie
2-4 maanden
Vertrouwenscommissie, commissaris van de Koning
Voordracht en raadsbesluit
2-4 weken
Gemeenteraad, vertrouwenscommissie
Landelijke afhandeling
4-8 weken
Minister van BZK, koning
Veelgestelde vragen over de benoeming van de burgemeester
Kan de gemeenteraad een kandidaat weigeren?
Wordt de burgemeester voor het leven benoemd?
Wat gebeurt er als er geen geschikte kandidaat is?
Kan een burgemeester worden ontslagen?
Korte samenvatting
Vergelijkbare artikelen
Recente artikelen
Alexander Schleicher SERVICES
Since 2011, Alexander Schleicher has been represented by Glider Pilot Shop in Belgium, the Netherlands and Luxembourg. With the start of 2019 the region expanded with the addition of France.
Alexander Schleicher Services is a Glider Pilot Shop company
Our partners:
