Who was the first Frenchman to fly?

De geschiedenis van de luchtvaart is bezaaid met namen van pioniers die de zwaartekracht trotseerden. Terwijl de gebroeders Wright vaak de eer krijgen voor de eerste gemotoriseerde vlucht, is de vraag naar de eerste luchtvaarder per nationaliteit een intrigerend hoofdstuk op zich. Voor Frankrijk, een land met een diepgewortelde passie voor luchtvaart en innovatie, ligt het antwoord niet in de 20e eeuw, maar in de 18e eeuw, lang voordat motoren het luchtruim vulden.

De titel van de eerste Fransman die vloog komt toe aan Jean-François Pilâtre de Rozier. Zijn historische prestatie vond plaats op 21 november 1783 in het Bois de Boulogne in Parijs. Samen met de markies François Laurent d'Arlandes maakte hij de eerste bemande vrije vlucht in een luchtballon, gebouwd door de gebroeders Montgolfier. Hun vaartuig was geen vliegtuig, maar een montgolfière: een met hete lucht gevulde ballon.

Deze vlucht, die ongeveer 25 minuten duurde en bijna tien kilometer aflegde, was een monumentaal moment voor de mensheid. Het bewees onomstotelijk dat de mens zich door de atmosfeer kon verplaatsen. Pilâtre de Rozier was niet zomaar een passagier; als een gedreven wetenschapper en demonstrator had hij zich intensief met de voorbereidingen bemoeid en verdient hij dus de eer als de primaire aeronaut. Zijn moed opende letterlijk en figuurlijk nieuwe horizonten, niet alleen voor Frankrijk, maar voor de wereld.

Wie was de eerste Fransman die vloog?

Het antwoord op deze vraag is niet eenduidig, omdat het afhangt van de definitie van "vliegen". Als we het hebben over een bemande, gecontroleerde vlucht met een lichter-dan-lucht-toestel, dan is de eer weggelegd voor Jean-François Pilâtre de Rozier. Zijn historische prestatie vond plaats op 21 november 1783 in Parijs.

De Rozier, een natuuronderzoeker, steeg op in een heteluchtballon, gebouwd door de gebroeders Montgolfier. Deze vlucht was baanbrekend:

• Het was de eerste vrije (niet-gebonden) bemande vlucht in de geschiedenis.



• De ballon, de "Montgolfière", bereikte een hoogte van ongeveer 1000 meter.



• De vlucht duurde ongeveer 25 minuten en legde bijna 9 kilometer af.



• De Rozier had gezelschap van de markies François Laurent d'Arlandes, die als tweede Fransman (en mens) mee de lucht in ging.

Echter, als we "vliegen" definiëren als gecontroleerde vlucht met een zwaarder-dan-lucht-toestel (een vliegtuig), dan verschuift de eer naar de 20e eeuw. In dat geval was Clément Ader een cruciale pionier. Zijn stoom-aangedreven toestel, de "Éole", maakte op 9 oktober 1890 wat door sommigen wordt beschouwd als de eerste gemotoriseerde "sprong" van de grond.

1. Ader's Éole steeg op eigen kracht op en vloog ongeveer 50 meter, op een hoogte van slechts 20 centimeter.



2. Dit gebeurde op het landgoed van het kasteel van Gretz-Armainvilliers, in het geheim.



3. In tegenstelling tot de latere gebroeders Wright, was Ader's toestel niet in staat tot bestuurde, stabiele vluchten.

Conclusie: Jean-François Pilâtre de Rozier wordt algemeen erkend als de eerste Fransman (en mens) die vloog, dankzij zijn gedocumenteerde en succesvolle ballonvlucht in 1783. De prestaties van Clément Ader markeren een belangrijke, zij het omstreden, vroege stap in de ontwikkeling van het mechanische, zwaarder-dan-lucht vliegen.

De luchtballon van Jean-François Pilâtre de Rozier: het eerste bemande vrije vlucht

De eer voor de eerste vrije vlucht van een mens komt toe aan Jean-François Pilâtre de Rozier. Deze gebeurtenis vond plaats op 21 november 1783 in het Bois de Boulogne bij Parijs, aan boord van een heteluchtballon gebouwd door de gebroeders Montgolfier.

In tegenstelling tot eerdere proeven met vastgebonden ballonnen, was dit een echte, ongebonden vlucht. Pilâtre de Rozier werd vergezeld door François Laurent d'Arlandes, een officier die als tweede bemanningslid fungeerde. Hun voertuig, de "Montgolfière", was een met papier beklede linnen bol met een opening naar een vuurpot eronder.

De ballon steeg op tot een hoogte van ongeveer 1000 meter en legde in 25 minuten tijd bijna negen kilometer af. De bemanning had de kritieke taak om het vuur met stro en wol in stand te houden om de lucht in de envelop verhit te houden, terwijl ze ook het brandbare materiaal aan boord moesten bevochtigen om vonken en catastrofale brand te voorkomen.

De vlucht was een technisch hoogstandje en een gedurfd avontuur. Pilâtre de Rozier en d'Arlandes moesten tijdens de reis zelfs vlammen blussen die aan de ballonmantel vraten. Hun geslaagde landing markeerde een keerpunt in de menselijke geschiedenis: voor het eerst hadden mensen zich los van de aarde door de lucht kunnen verplaatsen.

Jean-François Pilâtre de Rozier verzekerde zich hiermee niet alleen van zijn plaats in de annalen van de luchtvaart als de eerste Franse 'luchtreiziger', maar ook als een van de eerste pioniers die het ultieme offer zou brengen voor deze nieuwe wetenschap. Hij kwam twee jaar later om het leven bij een poging de Heteluchtballon te combineren met een waterstofballon.

De controverse rond de Montgolfier-broers: wie maakte de eerste vlucht?

Het antwoord op de vraag "wie was de eerste Fransman die vloog?" lijkt eenvoudig: Jean-François Pilâtre de Rozier. De controverse schuilt echter in de definitie van 'vlucht'. De gebroeders Montgolfier, Joseph en Étienne, waren de uitvinders van de luchtballon. Maar hun eerste demonstraties betroffen onbemande of met dieren gevulde ballonnen.

Op 19 september 1783 lieten ze in Versailles een schaap, een eend en een haan opstijgen. Dit was een cruciale, maar geen menselijke vlucht. De eerste bemande opstijging vond plaats op 15 oktober 1783, toen Pilâtre de Rozier in een Montgolfière aan de grond werd vastgehouden. Hij steeg enkele meters op. Dit was een 'aan de lijn'-vlucht.

De eerste vrije vlucht van een mens vond plaats op 21 november 1783 in het Bois de Boulogne. De passagiers waren Pilâtre de Rozier en de markies François Laurent d'Arlandes. Zij maakten een vrije vlucht van ongeveer 25 minuten over Parijs. Historisch gezien worden zij dus erkend als de eersten.

De controverse ontstaat door de rol van de gebroeders zelf. Joseph Montgolfier wilde graag de eerste luchtvaarder zijn. Uit voorzichtigheid en druk van de koning, die het risico voor de uitvinders te groot vond, werd dit verboden. Joseph heeft nooit in een Montgolfière gevlogen. Zijn broer Étienne maakte wel zijn eerste (en enige) vlucht op 21 november, maar pas na de historische vlucht van die ochtend, tijdens een tweede lancering diezelfde dag.

Conclusie: de gebroeders Montgolfier zijn de vaders van de luchtvaart, maar de eerste Fransman (en mens) die een vrije vlucht maakte was Jean-François Pilâtre de Rozier. De nuance ligt in het onderscheid tussen uitvinding, demonstratie en de daadwerkelijke bemande, vrije vlucht.